Acil Aydınlatma Armatürü Nedir? Yönetmelik, Standartlar ve Test Rehberi
Acil aydınlatma ve yönlendirme armatürleri nerelerde gerekir? Sürekli ve sürekli olmayan tip, bataryalı ve merkezi sistem farkı, çalışma süresi, yerleşim ve periyodik test.
Elektrik kesildiğinde merdiven boşluğunun zifiri karanlık kaldığı bir binayı düşünün. Yangın veya deprem gibi panik anlarında bu durum ölümcül sonuçlar doğurabilir. Acil aydınlatma bu yüzden bir konfor aksesuarı değil, can güvenliği donanımıdır. Bu yazıda acil aydınlatmanın türlerini, ilgili mevzuatı ve bakımını sade bir dille anlatıyoruz.
Acil aydınlatmanın türleri
Acil aydınlatma kendi içinde farklı görevlere ayrılır:
- Kaçış yolu aydınlatması: Koridor, merdiven ve çıkış kapısına giden yolun görülebilmesini sağlar.
- Açık alan (panik önleme) aydınlatması: Geniş salonlarda insanların kaçış yoluna ulaşabileceği kadar genel ışık sağlar.
- Yüksek riskli iş alanı aydınlatması: Tehlikeli bir işin güvenle durdurulabilmesi için gereken alanlarda kullanılır.
- Yönlendirme ve çıkış işaretleri: "Çıkış" yazısı ve yön oklarıyla kaçış yönünü gösterir. Güvenlik işaretlerinin biçimi TS EN ISO 7010 ile tanımlanır.
TS EN 1838, kaçış yolları için asgari aydınlık düzeyini tanımlar. Kaçış yolunun orta hattında en az 1 lüks bu değerlerin başında gelir. Proje müellifi tüm değerleri standarda göre belirler.
Armatür tipleri
Çalışma şekline göre
- Sürekli (maintained): Normalde de yanar, enerji kesilince bataryadan yanmaya devam eder. Çıkış işaretlerinde, sinema ve salon gibi yerlerde tercih edilir.
- Sürekli olmayan (non-maintained): Normalde sönüktür, yalnızca enerji kesildiğinde yanar. Koridor ve merdivenlerde yaygındır.
Besleme şekline göre
- Bataryalı (kendinden beslemeli): Her armatürün kendi bataryası ve şarj devresi vardır. Kurulumu kolaydır. Küçük ve orta ölçekli binalarda yaygındır.
- Merkezi bataryalı: Tüm armatürler tek bir merkezi batarya sisteminden beslenir. Büyük yapılarda bakımı tek noktada toplar ama kablo tesisatı yangına dayanıklı olmalıdır.
Çalışma süresi
Armatürlerin etiketinde enerji kesildikten sonra kaç saat yanabileceği yazar. Bir saatlik ve üç saatlik modeller yaygındır. Binanın kullanım amacına göre gereken süreyi proje ve yönetmelik belirler.
Nerelere konur?
Projede kesin yerleşim belirlenir. Genel olarak şu noktalar öne çıkar:
- Her çıkış kapısı ve acil çıkış kapısı
- Merdivenler (her basamağın görülebilmesi için)
- Koridorlarda yön değişimleri ve kesişimler
- Kot farkları ve rampalar
- Yangın söndürme cihazları ve yangın alarm butonlarının yanı
- İlk yardım noktaları
- Asansör kabini ve makine dairesi gibi teknik hacimler
Asansör kabininde de normal enerji kesildiğinde devreye giren bir acil aydınlatma bulunmalıdır. Bu konuyu kabin aksesuarları bakım listemizde ele aldık.
Test ve bakım
Batarya zamanla kapasite kaybeder. Hiç test edilmeyen bir armatür, kesinti anında birkaç dakikada sönebilir. TS EN 50172'de tanımlanan düzene dayanan yaygın uygulama şöyledir:
| Sıklık | Ne yapılır? |
|---|---|
| Aylık | Normal beslemeyi kısa süre keserek armatürlerin yandığı kontrol edilir. |
| Yıllık | Armatürün etiketindeki sürenin tamamı boyunca yandığı kontrol edilir. |
| Her test sonrası | Sonuçlar bir deftere veya forma kaydedilir. |
Tam süre testinden sonra bataryaların yeniden dolması zaman alır. Bu yüzden yıllık test, binanın en az kullanıldığı saatlere planlanmalıdır. Kendinden test (self-test) özellikli armatürler bu kontrolleri otomatik yapar ve arızayı ışıklı göstergeyle bildirir.
Bataryası zayıflayan armatürde genellikle yalnızca batarya değiştirilir. Bataryanın tipi, gerilimi ve kapasitesi armatürün etiketindeki değerlerle aynı olmalıdır.
Sık yapılan hatalar
- Armatürü anahtarlı hatta bağlamak: Sürekli olmayan tip armatür, anahtar kapatıldığında "enerji kesildi" sanıp bataryadan yanar ve batarya boşalır. Armatür, aydınlatma devresinin anahtarsız (sürekli enerjili) ucundan beslenmelidir.
- İşaretin önünü kapatmak: Dekorasyon, tabela veya raflar çıkış işaretini görünmez hâle getirebilir.
- Farklı batarya takmak: Gerilimi veya kapasitesi farklı batarya, süreyi kısaltır ve şarj devresine zarar verebilir.
- Testi unutmak: Armatürün varlığı, çalıştığı anlamına gelmez.
Bina yöneticisi kontrol listesi
- Binanın yangın projesinde acil aydınlatma ve yönlendirme tanımlı mı?
- Çıkışlar, merdivenler ve yön değişimleri aydınlatılmış mı?
- Çıkış işaretleri her noktadan görülebiliyor mu?
- Armatürlerin şarj göstergesi yanıyor mu?
- Aylık kısa test ve yıllık tam süre testi yapılıp kaydediliyor mu?
- Zayıflayan bataryalar aynı özellikte yenileriyle değiştiriliyor mu?
- Asansör kabininin acil aydınlatması bakım firmasınca kontrol ediliyor mu?
Güvenlik notu
Acil aydınlatma armatürlerinin montajı, besleme bağlantısı ve merkezi sistem kurulumu yetkili elektrikçi tarafından, proje müellifinin belirlediği yerleşime göre yapılmalıdır. Test sırasında beslemenin kesilmesi ilgili sigortadan yapılmalı, pano içindeki bağlantılara dokunulmamalıdır. Batarya değişiminde armatürün enerjisi kesilmelidir.
İlgili ürünler
Projenize uygun ürünü birlikte bulalım
Elinizdeki acil aydınlatma projesini veya mevcut armatürlerin etiket fotoğraflarını WhatsApp'tan gönderin, uygun armatür ve yedek batarya seçeneklerini birlikte değerlendirelim. Muratpaşa'daki mağazamıza da uğrayabilirsiniz. Proje ve yerleşim için ise bir elektrik mühendisiyle çalışmanızı öneririz.
Kaynaklar
- Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik. Mevzuat Bilgi Sistemi
- TS EN 1838, Aydınlatma uygulamaları: Acil durum aydınlatması. TSE
- TS EN 50172, Acil durum kaçış aydınlatma sistemleri. TSE
- TS EN 60598-2-22, Aydınlatma armatürleri: Acil durum aydınlatması için armatürler. TSE
- TS EN ISO 7010, Grafik semboller: Güvenlik renkleri ve güvenlik işaretleri. TSE