Aydınlatma Hesabı Nasıl Yapılır? Lüks Değerleri ve Oda Başına Basit Hesap
Bir odaya kaç armatür gerekir? Lüks ve lümen farkı, önerilen aydınlık düzeyleri, oda indeksi, kullanım ve bakım faktörüyle adım adım basit aydınlatma hesabı örnekleri.
"Bu odaya kaç panel lazım?" sorusunu mağazamızda sık sık duyuyoruz. Cevap odanın ölçüsüne, ne amaçla kullanıldığına, duvar ve tavan renklerine ve seçilen armatüre bağlı. Bu yazıda bu değişkenleri basit bir hesapla nasıl bir araya getirebileceğinizi örneklerle anlatıyoruz. Daha ayrıntılı tablolar ve proje çizimi için Millî Eğitim Bakanlığı'nın Aydınlatma Hesabı ve Aydınlatma Projesi Çizimi (MEGEP) modülüne bakabilirsiniz.
Lümen ve lüks farkı
- Lümen: Armatürden çıkan toplam ışık. Ambalajda yazar.
- Lüks: Masaya, zemine veya tezgâha ulaşan ışık yoğunluğu. Lüksmetre ile ölçülür.
Aynı armatür küçük bir odada yüksek, büyük bir salonda düşük lüks verir. Üstelik armatürden çıkan ışığın bir kısmı duvarlar ve tavan tarafından yutulur. Bu yüzden hesapta iki düzeltme katsayısı kullanılır.
Hedef lüks değerleri
İş yerlerinde kapalı çalışma alanları için asgari değerler TS EN 12464-1'de verilir. Konutlar bu standardın kapsamında değildir. Aşağıdaki tabloda iş yerleri için standarttan bazı örnekler ve konutlar için yaygın uygulama aralıkları yer alır:
| Mekân / iş | Hedef aydınlık düzeyi | Dayanak |
|---|---|---|
| Ofiste yazı, okuma, bilgisayar | 500 lx | TS EN 12464-1 |
| Toplantı odası | 500 lx | TS EN 12464-1 |
| Mağaza satış alanı | 300 lx | TS EN 12464-1 |
| Koridor ve geçiş alanı | 100 lx | TS EN 12464-1 |
| Tuvalet ve lavabo | 200 lx | TS EN 12464-1 |
| Evde oturma odası (genel) | yaklaşık 100–200 lx | Yaygın uygulama |
| Evde mutfak tezgâhı | yaklaşık 300–500 lx | Yaygın uygulama |
| Evde çalışma masası | yaklaşık 500 lx (masa lambasıyla) | Yaygın uygulama |
İş yerinde değer seçerken standardın güncel baskısını ve projenizdeki özel koşulları esas alın.
Hesapta kullanılan katsayılar
Kullanım faktörü (oda verimi)
Armatürden çıkan ışığın ne kadarının çalışma yüzeyine ulaştığını gösterir. Odanın oranlarına, tavan ve duvarın rengine ve armatürün ışık dağılımına bağlıdır. Açık renkli ve geniş odalarda yüksek, koyu renkli ve dar odalarda düşüktür.
Oda oranını tek bir sayıyla ifade etmek için oda indeksi (k) kullanılır:
k = (a × b) ÷ [H × (a + b)]
Burada a ve b odanın kısa ve uzun kenarı, H ise armatür ile çalışma düzlemi arasındaki yüksekliktir. MEGEP modülü çalışma düzlemini genellikle yerden 70–80 cm yükseklikte alır. Oda indeksi bulunduktan sonra kullanım faktörü, modüldeki tablodan veya armatür üreticisinin verilerinden seçilir.
Bakım faktörü
Zamanla armatürler tozlanır, LED'lerin ışık akısı azalır, duvarlar kirlenir. Bakım faktörü bu kaybı hesaba katar. Temiz iç mekânlarda kaba hesap için 0,8 civarında bir değer sık kullanılır. MEGEP modülünde aynı etki "kirlenme faktörü" olarak çarpan şeklinde formüle girer. İkisi aynı mantığa dayanır.
Formül
Gereken toplam lümen = (E × A) ÷ (η × BF)
Armatür sayısı = Gereken toplam lümen ÷ bir armatürün lümeni
- E: hedef aydınlık düzeyi (lüks)
- A: oda alanı (m²)
- η: kullanım faktörü
- BF: bakım faktörü
Örnek 1: Çalışma odası
- Oda: 4 m × 5 m = 20 m², tavan yüksekliği 2,8 m
- Çalışma düzlemi 0,8 m, armatür tavanda → H = 2,0 m
- Oda indeksi: k = 20 ÷ (2,0 × 9) ≈ 1,1
- Hedef: genel aydınlatma için 300 lx (masa üstünde ayrıca masa lambası)
- Varsayım: η = 0,5 (açık renkli tavan ve duvar), BF = 0,8
Gereken toplam lümen = (300 × 20) ÷ (0,5 × 0,8) = 6.000 ÷ 0,4 = 15.000 lm
Her biri 3.000 lm veren armatürle: 15.000 ÷ 3.000 = 5 armatür.
Kontrol: 5 × 3.000 × 0,5 × 0,8 ÷ 20 = 300 lx.
Örnek 2: Koridor
- Koridor: 1,2 m × 6 m = 7,2 m²
- Hedef: 100 lx
- Varsayım: dar mekân olduğu için η = 0,4, BF = 0,8
Gereken toplam lümen = (100 × 7,2) ÷ (0,4 × 0,8) = 720 ÷ 0,32 = 2.250 lm
Her biri 800 lm veren spotla: 2.250 ÷ 800 ≈ 2,8 → 3 spot, eşit aralıklarla.
Sayıyı bulduktan sonra
- Yerleşim: Armatürler odaya eşit dağıtılmalıdır. Duvar dibinde karanlık bant kalmaması için kenardaki armatürler duvara çok uzak olmamalıdır.
- Renk sıcaklığı ve CRI: Hepsi aynı değerde olmalıdır. Ayrıntılar LED aydınlatma seçimi yazımızda.
- Armatür tipi: Panel mi, spot mu sorusunu LED panel ve spot seçimi yazımızda ele aldık.
- Kontrol: Kurulumdan sonra bir lüksmetreyle ölçüm yapmak, hesabın doğruluğunu gösterir.
Kontrol listesi
- Odanın ölçüleri ve tavan yüksekliği alındı mı?
- Mekânın kullanımına uygun hedef lüks seçildi mi?
- Kullanım faktörü oda indeksine ve renklere göre seçildi mi?
- Bakım faktörü hesaba katıldı mı?
- Armatürün gerçek lümen değeri ambalajdan okundu mu?
- Armatürler eşit aralıkla yerleştirildi mi?
- Proje gerektiren işlerde hesap mühendise yaptırıldı mı?
Montaj hakkında
Hesap ne kadar doğru olursa olsun, armatür bağlantısı ve yeni hat çekme yetkili elektrikçi işidir. Bağlantıdan önce ilgili sigorta kapatılmalı ve hatta enerji olmadığı ölçü aletiyle doğrulanmalıdır. Hat yükü arttıysa sigorta ve kablo kesiti de kontrol edilmelidir.
İlgili ürünler
Hesabınızı birlikte kontrol edelim
Odanızın ölçülerini, tavan yüksekliğini ve kullanım amacını WhatsApp'tan gönderin, armatür sayısını ve tipini birlikte değerlendirelim. Muratpaşa'daki mağazamızda armatürlerin ışığını yerinde görebilirsiniz. Projelendirme gerektiren işlerde bir elektrik mühendisiyle çalışmanızı öneririz.