Kontaktör ve Termik Röle Seçimi: Motor Devresi Bağlantısı Adım Adım
Motor için kontaktör ve termik röle nasıl seçilir? AC-3 kategorisi, bobin gerilimi, termik ayar aralığı, klemens numaraları ve start-stop bağlantı mantığı.
Pompa, fan ya da kompresör... Üç fazlı motor çalıştıran hemen her panoda kontaktör ve termik röle yan yana durur. Bu yazıda doğru kontaktörü ve termik röleyi seçmek için hangi değerlere bakılacağını, klemens numaralarının ne anlattığını ve temel start-stop bağlantı mantığını anlatıyoruz.
Kontaktör ne yapar?
Kontaktör, bobinine gerilim verildiğinde ana kontaklarını kapatan elektromanyetik bir anahtardır. Bobin enerjisi kesilince kontaklar yay kuvvetiyle açılır.
Kontaktörün üzerinde standart klemens numaraları bulunur:
| Klemens | Görevi |
|---|---|
| 1/L1, 3/L2, 5/L3 | Ana kontak girişleri (şebeke tarafı) |
| 2/T1, 4/T2, 6/T3 | Ana kontak çıkışları (motor tarafı) |
| A1, A2 | Bobin uçları |
| 13–14 | Normalde açık (NO) yardımcı kontak |
| 21–22 | Normalde kapalı (NC) yardımcı kontak |
Termik rölelerde ise yardımcı kontaklar genellikle 95–96 (NC) ve 97–98 (NO) olarak numaralanır. Yine de her zaman ürünün kendi şemasını kontrol edin.
Kontaktör seçimi
1. Kullanım kategorisi ve motor gücü
Kontaktör kataloglarında aynı ürün için farklı akım değerleri görürsünüz. Bunun nedeni kullanım kategorisidir:
- AC-1: Rezistif yükler (ısıtıcı gibi). Değer yüksek görünür.
- AC-3: Sincap kafesli asenkron motorların çalıştırılması ve çalışırken durdurulması. Motor uygulamalarında esas alınması gereken değer budur.
Örneğin ürün etiketinde "25 A, 11 kW" gibi bir ifade görüyorsanız bu genellikle AC-3 kategorisinde, 400 V'ta verilen değerdir. Motor gücünü ve etiket akımını bu değerle karşılaştırın. Sık dur-kalk yapan, ters yöne çevrilen veya kalkışı ağır olan motorlarda bir üst boy seçmek daha uzun ömür sağlar.
2. Bobin gerilimi
Bobin gerilimi kumanda devresinin gerilimiyle aynı olmalıdır. Panolarda 230 V AC ve 24 V AC/DC yaygındır. 230 V bobinli bir kontaktörü 24 V devreye bağlarsanız çekmez. Tersi durumda ise bobin yanar.
3. Yardımcı kontaklar
Mühürleme (kendini tutma), sinyal lambası veya kilitleme (iki kontaktörün aynı anda çekmesini önleme) için yardımcı kontak gerekir. Kontaktörün üzerinde yeterli kontak yoksa ön tarafa takılan yardımcı kontak blokları kullanılır.
Termik röle seçimi
Termik röle, motor akımını iç bimetal elemanlarla izler. Akım, ayarlanan değerin üzerinde belirli bir süre kalırsa 95–96 kontağını açar. Bu kontak kumanda devresinde kontaktör bobinine seri bağlı olduğundan kontaktör bırakır ve motor durur.
- Ayar aralığı: Rölenin üzerinde "7–10 A" gibi bir aralık yazar. Motorun etiket akımı bu aralığın içinde olmalıdır.
- Ayar değeri: Kadran, motor etiketindeki nominal akıma getirilir. Yıldız-üçgen yol vermede termik rölenin yeri ve ayarı farklıdır. Bu durumda şemayı mutlaka proje veya üretici dökümanına göre uygulayın.
- Kontaktörle uyum: Bazı termik röleler doğrudan kontaktörün altına takılacak şekilde tasarlanır. Aynı serinin uyumlu ürünlerini seçmek montajı kolaylaştırır.
- Reset: Elle veya otomatik reset seçeneği olabilir. Otomatik reset, motorun kendiliğinden yeniden çalışmasının tehlikeli olduğu yerlerde kullanılmamalıdır.
Motor koruma şalteri alternatifi
Motor koruma şalteri, aşırı yük ve kısa devre korumasını tek cihazda toplar. Kontaktörle birlikte kullanıldığında ayrıca termik röleye gerek kalmayabilir. Hangi kombinasyonun uygun olduğunu tesisatı tasarlayan elektrikçi belirler. Faz kaybı ve faz sırası için ise ayrı bir faz koruma rölesi eklenebilir. Bağlantı örnekleri için Tense FKV-03 faz sıralı motor koruma rölesi kılavuzuna bakabilirsiniz.
Temel bağlantı mantığı
Güç devresi
Şebeke (L1, L2, L3) → kısa devre koruması (sigorta veya motor koruma şalteri) → kontaktör 1-3-5 → kontaktör 2-4-6 → termik röle → motor (U, V, W). Motor gövdesi koruma iletkenine (PE) bağlanır.
Kumanda devresi (start-stop ve mühürleme)
- Faz, kumanda sigortasından geçerek termik rölenin 95–96 kontağına gider.
- Buradan stop butonuna (NC) geçer.
- Stop çıkışı start butonuna (NO) ve ona paralel bağlı kontaktörün 13–14 kontağına gider.
- Bu ikisinin ortak çıkışı bobinin A1 ucuna bağlanır. A2 nötre (veya kumanda gerilimi DC ise eksi uca) gider.
Start'a basıldığında bobin enerjilenir, 13–14 kapanır ve buton bırakılsa bile devre bu kontak üzerinden kendini tutar. Stop'a basıldığında veya termik röle açtığında devre kesilir ve motor durur. Acil durdurma gereken makinelerde stop butonu yerine veya onunla seri olarak acil stop mantar butonu kullanılır.
Yıldız-üçgen yol verme için Tense ERV-YU yıldız üçgen rölesi bağlantı şeması iyi bir başlangıç örneğidir.
Kablo kesitini unutmayın
Kontaktör ve termik röle doğru seçilse bile motor hattının kablosu ince ise sorun çözülmez. Kesit, motor akımına, hat uzunluğuna ve döşeme şekline göre belirlenir. Ön fikir için kablo akım taşıma kapasitesi tablosu (kablo amper tablosu) dökümanına bakabilirsiniz. Koruma elemanlarının kabloyla ilişkisini otomatik sigorta seçimi yazımızda anlattık.
Seçim ve montaj kontrol listesi
- Motor etiketindeki güç (kW), gerilim ve nominal akım (A) not edildi mi?
- Kontaktörün AC-3 değeri motor gücünü ve akımını karşılıyor mu?
- Bobin gerilimi kumanda devresiyle aynı mı (230 V AC, 24 V AC/DC vb.)?
- Yeterli yardımcı kontak var mı, gerekirse yardımcı kontak bloğu eklendi mi?
- Termik rölenin ayar aralığı motor akımını kapsıyor, kadran doğru ayarlandı mı?
- Devrenin önünde kısa devre koruması (sigorta veya motor koruma şalteri) var mı?
- Termik 95–96 kontağı bobin devresine seri bağlandı mı?
- Motor gövdesi koruma iletkenine bağlı mı?
Güvenlik notu
Motor panolarında hem şebeke gerilimi hem de dönen makineler nedeniyle ciddi risk vardır. Pano montajı, bağlantı ve ayarlar yetkili elektrikçi tarafından, ana şalter kapatılıp kilitlendikten ve enerji olmadığı ölçü aletiyle doğrulandıktan sonra yapılmalıdır. Termik röle atıyorsa ayarı yükseltmek yerine nedenini (aşırı yük, faz kaybı, sıkışma, düşük gerilim) araştırın.
İlgili ürünler
- Kontaktörler
- Termik röleler
- Motor koruma şalterleri
- Faz koruma röleleri
- Yardımcı kontak blokları
- Röle, kontaktör ve şalter kategorisi
Motor bilgisiyle gelin, birlikte seçelim
Berkbey Elektrik, Antalya'da Chint ve OAG yetkili bayisidir. Motor etiketinin fotoğrafını ve kumanda gerilimini WhatsApp'tan gönderirseniz uygun kontaktör ve termik röle seçeneklerini birlikte değerlendirebiliriz. Muratpaşa'daki mağazamızda ürünleri yerinde de inceleyebilirsiniz. Pano tasarımı ve montajı için ise yetkili elektrikçinizle çalışın.