Kaçak Akım Rölesi Neden Önemli? Test Butonu Nasıl Kullanılır
Kaçak akım rölesi ne işe yarar, 30 mA ile 300 mA farkı nedir, test butonu ne zaman basılır? Sık atan röle için güvenli ilk adımlar.
Panonuzda otomatik sigortaların yanında genellikle daha geniş, üzerinde "T" veya "Test" yazan küçük bir butonu olan bir cihaz bulunur. Bu cihaz kaçak akım rölesidir. Elektrik çarpmasına karşı en etkili korumalardan biridir. Ne yazık ki en çok ihmal edilen cihazlardan biri de odur. Bu yazıda kaçak akım rölesinin ne yaptığını, nasıl test edileceğini ve sık atma durumunda güvenli şekilde neler yapılabileceğini anlatıyoruz.
Kaçak akım rölesi ne yapar?
Normal bir devrede faz iletkeninden giden akım, nötr iletkeninden geri döner. Kaçak akım rölesi bu iki akımı sürekli karşılaştırır. Akımın bir kısmı başka bir yoldan, örneğin yalıtımı bozulmuş bir kablodan, nemli bir prizden ya da en kötüsü bir insanın vücudundan toprağa akıyorsa iki değer arasında fark oluşur. Bu fark rölenin hassasiyet değerine ulaştığında röle devreyi keser.
Otomatik sigorta bu durumu fark edemez. Çünkü insan vücudundan geçen ve hayati tehlike yaratan akım, bir sigortanın açması için gereken akımın çok altındadır. Bu yüzden iki cihaz birbirinin yerine geçmez, birbirini tamamlar.
30 mA mi, 300 mA mi?
- 30 mA: Can güvenliği için kullanılır. Prizler, banyo, dış mekân ve çocukların bulunduğu alanlar gibi insanların doğrudan temas edebileceği devrelerde tercih edilir. TS HD 60364-4-41 standardı, genel kullanıma açık prizlerin bulunduğu son devrelerde 30 mA koruma öngörür.
- 300 mA: Yangın koruması için kullanılır. Genellikle bina veya daire girişinde, ana dağıtım noktasında yer alır. Yalıtım bozukluğundan kaynaklanan ve uzun süre devam ederek yangına yol açabilecek kaçakları sınırlar.
Doğru kurgulanmış bir tesisatta girişte 300 mA, alt dağıtımlarda 30 mA röleler bulunur ve bir arızada yalnızca ilgili bölüm kesilir. Buna seçicilik denir. Seçicilik kurgusunu tesisatı projelendiren mühendis veya yetkili elektrikçi belirler.
AC tipi, A tipi ve diğerleri
Kaçak akım rölesinin "tipi", hangi akım türlerindeki kaçakları algılayabildiğini gösterir:
- AC tipi: Yalnızca alternatif akım kaçaklarını algılar.
- A tipi: AC kaçaklara ek olarak darbeli doğru akım kaçaklarını da algılar. Çamaşır makinesi, inverterli klima ve elektronik sürücülü cihazların yaygınlaştığı günümüzde birçok uygulamada tercih edilir.
- F ve B tipi: Frekans dönüştürücüler, bazı elektrikli araç şarj üniteleri ve fotovoltaik sistemler gibi özel yükler için kullanılır. Hangi tipin gerektiğini cihaz üreticisinin kurulum kılavuzu belirtir.
Ayrıca hem kaçak akım hem aşırı akım koruması yapan birleşik cihazlar da vardır. Bunlara RCBO denir ve tek modülde iki işlevi birleştirir.
Test butonu nasıl kullanılır?
Test butonu, cihazın içinde küçük ve kontrollü bir kaçak oluşturarak açma mekanizmasının çalışıp çalışmadığını kontrol eder.
- Hazırlık: Röle açılınca bağlı olduğu devrelerdeki elektrik kesilecektir. Bilgisayar, sunucu, akvaryum pompası gibi cihazları önceden kapatın veya kaydedin.
- Basın: Panonun kapağını açtığınızda yalnızca öndeki butona erişin. Pano kapaklarını sökmeyin, iç bağlantılara dokunmayın. "T" butonuna kısaca basın.
- Kontrol edin: Rölenin kolu hemen aşağı düşmeli ve devre kesilmelidir.
- Yeniden kurun: Kolu yukarı kaldırarak röleyi tekrar devreye alın.
Ne sıklıkla? Üretici kılavuzundaki aralığa uyun. Kimi üreticiler aylık, kimileri altı ayda bir test önerir. Rölenin üzerindeki etikette veya kutusundaki kılavuzda bu bilgi yer alır.
Butona basıldığında röle açmıyorsa cihaz koruma görevini yapmıyor olabilir. Bu durumda gecikmeden yetkili elektrikçinize haber verin.
Test butonu yalnızca rölenin mekanizmasını sınar. Tesisatın topraklamasının ve rölenin gerçek açma süresinin uygun olup olmadığı ise elektrikçinin ölçü cihazıyla yapacağı ölçümlerle anlaşılır.
Röle sürekli atıyorsa: güvenli ilk adımlar
Sık atan bir röle can sıkıcıdır ama size bir arıza olduğunu söyler. Röleyi köprülemek, sökmek veya daha yüksek mA değerli bir röleyle değiştirmek ciddi tehlike yaratır.
Bir kullanıcının güvenle yapabileceği adımlar:
- Röle hangi durumda atıyor, not alın: yağmurdan sonra mı, bir cihaz çalışınca mı, gece mi?
- Prizlere takılı tüm cihazları fişten çekin ve röleyi yeniden kurun. Ardından cihazları birer birer takarak hangisinde attığını gözleyin. Arızalı bir cihaz bulunursa onu kullanmayın.
- Dış mekân prizleri, bahçe aydınlatması ve teras bağlantıları Antalya'nın yağışlı günlerinde sık görülen nem kaynaklarıdır. Bu bilgiyi elektrikçinizle paylaşın.
Bunların ötesindeki her inceleme, örneğin pano içi bağlantılar, nötr karışıklığı veya yalıtım ölçümü, yetkili elektrikçi tarafından enerji kesilerek yapılmalıdır.
Kontrol listesi
- Panoda kaçak akım rölesi var mı? Prizlerin bulunduğu devreler 30 mA ile korunuyor mu?
- Rölenin tipi (AC, A, F, B) bağlı yüklere uygun mu?
- Test butonu üretici kılavuzundaki aralıkta basılıyor mu?
- Butona basıldığında röle anında açıyor mu?
- Sık atma durumunda nedeni not alınıyor mu? Röle asla köprülenmiyor mu?
- Tesisatın topraklaması ve rölenin açma süresi elektrikçi tarafından ölçüldü mü?
İlgili ürünler
Sorularınız için
Elinizdeki rölenin tipini ve değerini öğrenmek ya da yenisini seçmek isterseniz etiketinin fotoğrafını WhatsApp'tan gönderebilir veya Muratpaşa'daki mağazamıza uğrayabilirsiniz. Ürün seçiminde yardımcı oluruz. Montaj ve arıza tespiti için ise mutlaka yetkili elektrikçinizle çalışın.