EN 81-20/50 Nedir? Bina Yöneticileri İçin Asansör Rehberi
EN 81-20 ve EN 81-50 asansör standartları, periyodik kontrol etiketleri ve CE belgeli yedek parça şartı. Bina yöneticileri için sade bir rehber.
Apartman ve site yöneticilerinin masasına gelen asansör konuları genellikle teknik ve kafa karıştırıcıdır: muayene raporunda geçen standart numaraları, renkli etiketler, bakım firmasının "bu parça değişmeli" uyarısı... Bu yazıda bir bina yöneticisinin bilmesi gereken temel çerçeveyi sade bir dille özetliyoruz. Amacımız teknik ekiplerin yerine geçmek değil, onlarla daha doğru soruları konuşmanızı sağlamak.
EN 81-20 ve EN 81-50 nedir?
EN 81 ailesi, Avrupa'da asansör güvenliğine ilişkin standartların genel adıdır. 2014'te yayımlanan EN 81-20 ve EN 81-50, yeni asansörler için eski EN 81-1 ve EN 81-2 standartlarının yerini almıştır. Avrupa'da eski standartlardan yeni standartlara geçiş dönemi 2017'de sona ermiştir. Türkiye'de bu standartlar TSE tarafından TS EN 81-20 ve TS EN 81-50 olarak yayımlanmıştır.
- EN 81-20: Yeni monte edilecek insan ve yük asansörlerinin güvenlik kurallarını belirler. Kuyu, kabin, kapılar, makine ve kumanda sistemi bu kapsama girer.
- EN 81-50: Kapı kilitleri, hız regülatörleri, paraşüt frenler ve tamponlar gibi bileşenlerin tasarım kurallarını, hesaplarını ve deney yöntemlerini tanımlar.
Yöneticiyi doğrudan ilgilendiren yenilikler
EN 81-20 ile birlikte yeni asansörlerde öne çıkan bazı uygulamalar şunlardır:
- Boy fotoseli (ışık perdesi): Kapı kapanırken kabin girişinin tüm yüksekliği boyunca engel algılanır.
- İstem dışı kabin hareketine karşı koruma: Kapılar açıkken kabinin kattan kendiliğinden uzaklaşmasını önleyen düzenekler aranır.
- Kuyu ve kabin üstünde güvenlik alanları: Bakım personelinin çalışırken korunması için güvenli boşluklar ve korkuluklar gerekir.
- Kabin aydınlatması ve acil durum donanımları: Aydınlatma seviyeleri ve iki yönlü haberleşme ile ilgili gereksinimler ayrıntılandırılmıştır.
Eski asansörüm EN 81-20'ye uymak zorunda mı?
EN 81-20 esas olarak yeni montajlar için geçerlidir. Mevcut asansörler kendiliğinden bu standarda göre yeniden yapılmak zorunda değildir. Ancak periyodik kontrollerde mevcut asansörün güvenlik durumu güncel mevzuata göre değerlendirilir. Bazı eksiklikler kusur olarak raporlanabilir. Mevcut asansörlerin güvenliğinin iyileştirilmesi için ayrıca EN 81-80 standardı yol gösterir. Modernizasyon kapsamında değiştirilen parçalar ise güncel kurallara uygun seçilmelidir.
Periyodik kontrol: Yılda en az bir kez
Türkiye'de asansörlerin periyodik kontrolü Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği ile düzenlenir. Yönetmeliğe göre:
- Periyodik kontrol yılda en az bir defa yapılır.
- Kontrolü, ilgili idareyle protokol yapmış A tipi muayene kuruluşu gerçekleştirir.
- Kontrolün yaptırılması yükümlülüğü ilgili idare ve bina sorumlusuna aittir.
Etiket renkleri ne anlatır?
| Etiket | Anlamı | Ne yapılmalı? |
|---|---|---|
| Yeşil | Kusursuz | Düzenli bakıma devam edilir. |
| Mavi | Hafif kusurlu | Kullanım devam eder, eksikler bakım firmasıyla planlanarak giderilir. |
| Sarı | Kusurlu | Eksiklikler yönetmelikte belirtilen süre içinde giderilmelidir. Aksi hâlde asansör mühürlenebilir. |
| Kırmızı | Güvensiz | Asansör kullanılamaz. Eksiklikler belirtilen süre içinde giderilmezse ilgili idare asansörü mühürler. |
Yönetmelikte kırmızı etiket için 60 gün, sarı etiket için 120 gün düzeltme süresi öngörülür. Süreler ve ayrıntılar değişikliklere konu olabileceğinden güncel yönetmelik metnini ve muayene raporundaki açıklamaları esas alın.
Yedek parça: Hangi parçalar "güvenlik aksamı" sayılır?
Asansör Yönetmeliği (2014/33/AB) Ek-III'te asansör güvenlik aksamları sayılmıştır:
- Durak (kat) kapılarını kilitleme tertibatları
- Kabinin düşmesini veya kontrolsüz hareketini engelleyen tertibatlar (paraşüt fren gibi)
- Aşırı hız sınırlayıcı tertibatlar (hız regülatörü)
- Tamponlar
- Hidrolik asansörlerde düşmeyi önleyen güvenlik tertibatları
- Elektronik aksam içeren güvenlik devreleri
Bu parçaların CE işaretli olması, bir onaylanmış kuruluşun tip inceleme belgesine dayanması ve AB uygunluk beyanıyla birlikte sunulması gerekir. Bir bina yöneticisi olarak bakım firmasından, takılan güvenlik parçasının belgelerinin bir kopyasını isteyebilir ve bina dosyasında saklayabilirsiniz.
Güvenlik aksamı dışında kalan parçalarda da (buton, kat göstergesi, fan, aydınlatma gibi) asansörün mevcut kumanda sistemiyle uyumlu ve kaliteli ürünler seçilmelidir.
Bina yöneticisi kontrol listesi
- Asansör için yetkili bir bakım firmasıyla yazılı sözleşme var mı?
- Bakım kayıt defteri düzenli tutuluyor mu?
- Son periyodik kontrol tarihi ve etiket rengi biliniyor mu? Bir sonraki kontrol takvime işlendi mi?
- Muayene raporundaki eksiklikler ve süreleri bakım firmasıyla paylaşıldı mı?
- Değiştirilen güvenlik aksamlarının CE ve uygunluk belgeleri bina dosyasında mı?
- Kabin içindeki acil durum haberleşmesi ve acil aydınlatma çalışıyor mu?
- Makine dairesi ve kuyu, yetkisiz kişilerin giremeyeceği şekilde kilitli mi?
- Modernizasyon planlanıyorsa EN 81-20 ve EN 81-80 kapsamındaki iyileştirmeler değerlendirildi mi?
Güvenlik uyarısı
Asansör kuyusu, kabin üstü ve makine dairesinde çalışmak yalnızca yetkili ve eğitimli asansör personelinin işidir. Bu alanlarda çalışma öncesinde asansör enerjisi kesilir, kilitlenir ve kullanıcılar uyarılır. Yöneticilerin ya da bina görevlilerinin parça değişimi yapmaya çalışması hayati tehlike yaratır.
İlgili ürünler
Bakım firmanızla birlikte çalışıyoruz
Berkbey Elektrik, Antalya'da asansör firmalarına ve teknik servislere yedek parça tedarik eder. Bakım firmanızın ihtiyaç duyduğu parçanın kodunu veya fotoğrafını WhatsApp'tan gönderebilir ya da Muratpaşa'daki mağazamıza uğrayabilirsiniz. Ürün belgeleriyle ilgili sorularınızı da yanıtlamaya çalışırız.
Kaynaklar
- Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği (Resmî Gazete 04.05.2018, sayı 30411; değişiklikleriyle). Mevzuat Bilgi Sistemi
- Asansör Yönetmeliği (2014/33/AB) (Resmî Gazete 29.06.2016, sayı 29757), Ek-III Asansör Güvenlik Aksamlarının Listesi. Mevzuat Bilgi Sistemi: https://www.mevzuat.gov.tr/
- Directive 2014/33/EU (Lifts Directive). EUR-Lex
- TS EN 81-20, TS EN 81-50 ve TS EN 81-80. TSE